Misschien ben jij van plan om een coachopleiding te gaan volgen, of misschien juist om coaching te gaan nemen. In beide gevallen is het handig om te weten wat coaching nou in essentie precies is en of dit bij jou past. In dit artikel ontdek je wat de belangrijkste basisprincipes van coaching zijn en welke diepten van coaching je hebt.
Wat is coaching nu eigenlijk precies?
Er bestaan vele definities van coaching. Het geven van een exacte definitie blijkt lastig, want er zijn vele raakvlakken en overlappingen met andere begeleidingsvormen en de grenzen zijn soms vaag. Een omschrijving zou kunnen zijn: Vraaggestuurde leergesprekken waarbij, middels reflectie op eigen handelen, introspectie en oefening, doelmatig professionele en/of persoonlijke groei wordt bevorderd.
Coaching is dus geen therapie, maar wordt ingezet om mensen zich verder te laten ontwikkelen.
Om de essentie van coaching te begrijpen, zijn er aan de basis een aantal uitgangspunten die je moet kennen.
Uitgangspunten van coaching
1 – De eerste is: DE LEERVRAAG EN BELEVING VAN DE COACHEE STAAT CENTRAAL. Dit is
immers wat de coachee (degene die gecoacht wordt) bezighoudt en waar deze aan wil werken. Als je dit als coach zou gaan bepalen voor de coachee, heb je kans dat de coachee zich niet gehoord voelt en minder betrokkenheid en eigenaarschap voelt.
2 – DE COACHEE IS ZELF DE PROFESSIONAL. Het is van belang dat hij dit vertrouwen voelt. De
coachee zal met ondersteuning van zijn coach zijn eigen leervraag en doelen bepalen. Ook is het
belangrijk dat hij zelf zijn oplossingen aandraagt en zijn eigen uitstippelt dat hij wil volgen. Als
coach stel je je dus ondersteunend in plaats van adviserend op.
3 – DE OPSTELLING VAN DE COACH IS ONBEVOOROORDEELD EN DE COACH HOUDT ZICH
VRIJ VAN MENINGSVORMING. Hierdoor kan de coachee zich volledig openstellen zonder zich
druk te hoeven maken over wat de coach mogelijk zou vinden. Tevens zorgt de coach er zo voor dat de coachee zich niet gedwongen voelt om te handelen naar de maatstaven van de coach.
4 – DE GESPREKKEN VINDEN PLAATS OP BASIS VAN VERTROUWELIJKHEID EN GELIJKHEID.
Hetgeen dat besproken wordt, wordt niet inhoudelijk gerapporteerd aan derden. De gesprekken
vinden daarnaast plaats op basis van wederzijds respect. Er is in de relatie geen verschil in
hiërarchie. Dit stelt de coachee in staat om zich kwetsbaar op te stellen en knelpunten te bespreken, zonder dat deze hier op afgerekend kan gaan worden.
Wanneer aan deze “voorwaarden” wordt voldaan, wordt meteen voldaan aan de psychologische
basisbehoeften om ontwikkeling en motivatie te kunnen waarborgen: relatie, competentie en
autonomie. Hiermee wordt dus een optimale leeromgeving gerealiseerd.
Uit de essentie van coaching blijkt dus, dat je als coach niet in de rol van adviseur moet gaan zitten.
Dit is een valkuil, waar je als leraar al snel instapt. Niet putten uit eigen ervaring, niet een eigen
overtuiging of idee opleggen, maar vragenderwijs de context en beleving van de coachee
verhelderen, waardoor de leervraag uitkristalliseert. De coachee krijgt nieuwe zicht op de situatie
en kan zijn werkelijke potentie aanboren om zijn professioneel handelen te verbeteren. De coachee heeft weer grip en overzicht op de situatie en kan experimenteren met ander gedrag, om zodoende eigenaarschap te nemen voor zijn leerproces.
Diepten van coaching
In de tekst hierboven staan een aantal opvallende termen: Professioneel handelen, beleving en
overtuigingen. Dit zijn tevens de verschillende diepten waarop je de coaching kunt insteken.
Mensen denken en handelen namelijk vanuit patronen. Wanneer een dergelijk patroon niet effectief blijkt, ontstaat een knelpunt die groei of het effectief functioneren in de weg zit. Maar daarmee zijn we er niet. De patronen kunnen op verschillende diepten in ons systeem zitten. Afhankelijke van de oorzaak van de leervraag, zul je moeten kijken op welke diepte je de coaching wilt insteken. In grote lijnen kunnen we dit als volgt weergeven:
De diepte van het professioneel handelen zelf.
De diepte van gedachten en emoties.
De diepte van (onbewuste) overtuigingen en drijfveren.
Voorbeeld
In onderstaande voorbeeld is de uitkomst en gedrag van de leraar steeds hetzelfde:
Een leraar heeft moeite om orde te creëren in zijn klas omdat hij te weinig de regie in de klas pakt. Maar de leervraag voor de docent ligt op een ander niveau, waardoor je de docent alleen effectief helpt wanneer je insteekt op het juiste niveau.
Een oorzaak zou kunnen zijn dat hij de regels van de basiscommunicatie niet goed hanteert, of
bijvoorbeeld niet consequent is, terwijl hij dit zelf niet in de gaten heeft. Gevolg is een onrustige
klas met als oorzaak “niet effectief” professioneel handelen.
Hierbij zal de insteek van de coaching dus puur “on the job” op het professioneel handelen zijn.
Een andere oorzaak zou kunnen zijn: De leraar vindt de klas te druk en vindt dat ze hem, door de
drukte, niet genoeg kans geven om les te geven. “Ik ga geen politieagentje spelen” . Of een leraar vindt dat de leiding hem niet genoeg ondersteunt bij een drukke klas, dus gaat hij ook echt geen energie in die klas steken. Er ontstaat een conflict. Dan zitten we op de diepte van gedachten en emoties. De beleving van de docent is medeoorzaak van het probleem “geen orde in de klas”
Een nog dieper niveau is die van overtuigingen en drijfveren. Alle mensen hebben ze. Stel een leraar heeft de (onbewuste) overtuiging dat hij altijd aardig moet doen, anders vinden mensen je niet goed, zul je niet geliefd worden en ben je niets waard. Het gevaar van deze overtuiging is dat je gaat pleasen, constant de ander het naar de zin willen maken. En dat is niet handig als het noodzakelijk is om leiding te nemen over een groep pubers. Het gevolg is wederom een drukke
klas met een leraar die geen regie pakt.
Afhankelijk van de coachvraag, bepaal je op welke diepte je de coaching insteekt. Het constructief veranderen van patronen resulteert uiteindelijk in persoonlijke en/of professionele groei. In de basisopleiding tot coach leer je vooral coachen vanuit het eerste niveau. Je leert hierbij de coachmethodiek, tools en technieken. In de vervolgopleidingen wordt verder de diepte in gegaan waardoor je op diepere lagen kunt coachen eventueel gerelateerd aan een bepaalde niche. Een ervaren coach kan uiteindelijk in verschillende diepten coachen en vanuit diverse coachmethodieken hierop inspelen.
Tot slot
Nu je de basisprincipes kent heb je waarschijnlijk wel een beeld of coaching bij jou past.
Ben je op zoek naar een setting waarin onbevooroordeeld geluisterd wordt, waar de coachee op waarde wordt geschat en doelmatig gewerkt wordt middels vraaggestuurde sessies?
Dan is coaching wellicht echt iets voor jou!